Search through the Arch-I-nfo database:

Onderdelen van een boom, houtbewerking en verwerking (tekeningen met bijhorende uitleg)

Doorsnede van een boomstam
Doorsnede van een halve boomstam
Er is veel te vertellen over het product hout. Daarom een dossier enkel en alleen over hout met informatie aan de hand van tekeningen van bomen en boomstammen.
Het bruikbare hout (verhoute elementen) dat uit een boom komt en kan verwerkt worden tot bruikbaar materiaal om te bouwen of meubels te maken kan men hoofdzakelijk terug vinden in de stam. De wortelweefsels en takken zijn eveneens bruikbaar voor tal van onderdelen al dan niet versnippert en samengeperst met lijm tot grote trespa of osb platen. Er zijn tal van houtsoorten met hun specifieke eigenschappen. Een lijst van de meest voorkomende houtsoorten vindt u hier.

Naaldbomen in het Paleispark Het Loo
Hout is een hygroscopisch materiaal. Dit wil zeggen dat hout vocht kan opnemen uit de omgeving of
vocht kan afstaan aan zijn omgeving. Daarom is het aangeraden om het hout te drogen voor het te verwerken. Dit wil zeggen dat het hout moet gedroogd worden op de vochtigheid van de omgeving waar het zich in zal bevinden als het verwerkt is, bijvoorbeeld als binnen als meubel, hierbij dient het hout zo droog mogelijk te zijn. Het bepalen van het vochtgehalte kan met deze formule: massa water / massa droog hout x 100.

Hieronder vindt u een schets van een boom met de bijhorende benaming voor elk onderdeel van de boom.
Tekening met de aanduiding van de boomonderdelen
Tekening met aangeduide boom onderdelen

Aanzicht van een boom:
1. stam
2. wortels
3. voet
4. schacht
5. takkenkrans
6. takken
7. kruin













Halve doorsnede van een boomstam
Halve boomstam

Halve doorsnede van een boomstam:
1. schors
2. bast
3. cambium
4. spinthout
5. kernhout
6. merg





Tekening met de celwanden van hout
Tekening celwanden hout




Celopbouw van hout:
1. celwand
2. celruimte
3. intercellulaire ruimte
4. middenlamellen
5. stippel








Korte uitleg over de delen van een cel in hout:
Bij de vorming van de cel is de celwand beperkt tot een dun vliesje dat later zal verdikken. In de celwanden komen verdunningen voor die stippels worden genoemd, deze stippels verzekeren de transport van stoffen van de ene celruimte naar de naburige cel.
De celruimte is de ruimte die omsloten is door de celwand. Bij levende cellen is deze ruimte gevuld met voedingsstoffen. De intercellulaire ruimtes ontstaan tussen de verschillende aangrenzende cellen. En de middenlamel is een speciale laag die de aan elkaar grenzende cellen met elkaar verbindt.

Tekening met de groeiringen van een boomstam
Groeiringen boomstam










Groeiringen in de stamboom:
1. hart
2. voorjaarshout
3. zomerhout





Tekening van kopshout, tangentiale doorsnede, radiaalhout








Bijzondere doorsneden van een stamboom:
1. kopshout
2. tangentiale doorsnede
3. radiaalhout









Veel voorkomende gebreken in hout:
Houtgebreken zijn alle afwijkingen in de structuur of de eigenschappen van hout te wijten aan natuurlijke of kunstmatige invloeden. Een aantal voorbeelden hiervan zijn onder andere: de draaigroei en warrigheid van een stamboom wordt veroorzaakt door atmosferische invloeden zoals wind. Zo kan het zijn dat de richting van de houtvezels tegenover het hart schroefvormig verlopen. Jaarringen kunnen aan de ene kant dunner zijn dan aan de overzijde door dat de boom onderhevig is aan een bepaalde overheersende windrichting. Hieronder vindt je nog meer gebreken die voornamelijk voorkomen in de stam van de boom.

Tekening loshartige ringscheur
Dubbele ringscheur
Tekening trapvormige ringscheur
Trapvormige ringscheur
Tekening dubbele ringscheur
Dubbele ringscheur
Tekening hartscheur
Hartscheur
Tekening harstscheuren in elkaars verlengde
Hartscheuren in elkaars verlengde
Tekening hartvormige ringscheur
Hartvormige ringscheur
Tekening vrieslijst in hout
Vrieslijst


Kwasten en knopen:
Kwasten en knopen aan een boom
(Provinciaal Domein Bergelen)
Tekening van kwasten en knopen in hout
Kwasten en knopen
Wanneer een deel van een tak werd overgroeid door de stam dan krijg je knopen of kwasten. Er bestaan losse kwasten en vaste kwasten zoals op de tekening.

1. vaste kwast
2. losse kwast (veroorzaakt door een afgekraakte tak, dit kan een rotte kwast zijn of worden)










Tekening vervorming van hout door wind
Vervorming van een boom door de overheersende winddruk
Exentrisch Hout:
1. Merg
2. Drukzone bij naaldhout, hier groenen de jaarringen verder van elkaar.
3. Getrokken zone, hier groeien de jaarringen dichter bij elkaar.




Soorten zaagwijzen van boomstammen:
Het verwerken van de boomstam tot gordingen (rechthoeken) is noodzakelijk om te gebruiken in bijvoorbeeld dakconstructies en andere toepassingen. Hieronder vindt je een reeks zaagwijzen.
Tekening van blok of bool zagen
Blok of bool zagen
Tekening van Hongaars kwartierzagen
Hongaars kwartierzagen
Tekening kwartierzagen
Kwartierzagen
Tekening Brussels en Hollands kwartierzagen
Brussels en Hollands kwartierzagen
Tekening op vlam zagen van hout
Op vlam zagen
Het drogen van hout:
Stapel houtblokken
Stapel houtblokken
Meestal wordt er gekozen voor het natuurlijk drogen van hout. Dit houdt in dat de planken worden gestapeld op drooglatten. Daarna worden de houtstapels afgedekt als beschutting of onder een dak gestapeld tegen regen en zon. Hierbij worden de planken zoveel mogelijk loodrecht op de overheersende windrichting geplaatst. De stapels dienen ten slotte op minimum  30 cm van de grond gestapeld worden. Men kan ook aan geforceerde luchtdroging doen. Dit noemt men ook wel eens het voordrogen van hout. Dit houdt in dat de houtstapel onder het afdak een verhoogde luchtcirculatie ondergaat door een geforceerde ventilatie.

Voordelen van natuurlijk drogen:
- weinig controle vereist
- geen energieverbruik
- weinig droogfouten

Doorsnede van een stamboom
Doorsnede van een boomstam
Nadelen van natuurlijk drogen:
- gaat langzaam
- gevaar voor schimmelaantasting
- gevaar voor windbarsten

Klassen in natuurlijk gedroogd hout:
- groen hout (vers, nog niet gedroogd)
- halfdroog hout
- handelsdroog hout
- luchtdroog hout

Doorsnede van een boomstam
Doorsnede van een boomstam
De klassieke houtdroging:
Hier gebeurd het drogen van het hout met machines.

Voordelen klassieke houtdroging:
- opmerkelijke verkorting van de droogtijd:
- geen schimmelvorming
- zeer homogene droging

Nadelen klassieke houtdroging:
- controle nodig door gespecialiseerd personeel
- dure installatie nodig
- kosten voor de brandzekering

Watergehalte in hout
Hout bevat 2 verschillende soorten water.
1. gebonden water: bevindt zich in de celwanden (ongeveer 30%)
2. vrij water: bevindt zich in de celholten

Het watergehalte kan verschillen van boom tot boom. Een populier bevat zo'n  120% tot 180% vocht. Een kastanjeboom tussen de 120% en de 140%/
Soms spreekt men van vezelverzadiging. Dit wil zeggen dat het vochtgehalte overeenstemt met de verzadiging van de celwanden.

Overzicht van de soorten droogte toestand in hout:
1. groen hout: gebonden water + vrij water
2. vochtgehalte bij vezelverzadiging: vrij water is verdampt en er is een maximaal aan gebonden water
3. halfdroog: het vochtgehalte is tussen vezelverzadigd en 23%
4. handelsdroog hout: het vochtgehalte is tussen 23% en 18%
5. luchtdroog hout: het vochtgehalte is tussen 18% en 12%
6. kamerdroog hout zonder centrale verwarming: het vochtgehalte is tussen 12% en 10%
7. kamerdroog hout met centrale verwarming: het vochtgehalte is tussen 6% en 8%
8. watervrij hout
Tekening van krimprichtingen bij hout
Soorten krimp + percentage van hout

Evenwichtsvochtgehalte:
Bij een bepaalde luchtvochtigheid zal het vochtgehalte van hout na een zekere tijd steeds terug dezelfde vast waarde bereiken ook wel het evenwichtsvochtgehalte genoemd.

Elementen die de vormstabiliteit van hout beïnvloeden:
- vervorming
- zwellen
- krimp
- volume krimp
- lineaire krimp

Diffirsie in hout: de vochtbeweging die bij het drogen of bij vochtopname plaatsgrijpt.
Dit is de afhankelijk van de houtsoort, de temperatuur, vochtgehalte van het hout, de snelheid van de luchtstroom over het houtoppervlak en de richting van de vochtbeweging in het hout zelf.

Volumieke massa van hout:
Dit is de verhouding van het gewicht van het hout tot het volume dat het gewogen deel inneemt. Het abolute volumegewicht voor alle houtsoorten is ongeveer 1,54 kg/dm³.

Houten vakwerkconstructie
in de Efteling
Natuurlijke duurzaamheid van hout: of hoe lang de levensduur van een bepaalde houtsoort is. Dit
kan ingedeeld worden in klassen.

KlasseDuurzaamheidLevensduur in contact met de grond
IZeer duurzaammeer dan 25 jaar
IIDuurzaam25-15 jaar
IIIMatig duurzaam15-10 jaar
IVWeinig duurzaam 10-5 jaar
VWeinig duurzaam minder dan 5 jaar

De mechanische eigenschappen van hout zijn afhankelijk van:
- de richting van de werkende krachten
- het vochtgehalte van het hout
- soort hout
- de plaats waar het hout genomen is in de boom

Boomstronk aangetast door houtwormen (Provenciaal domein Wolvenhof - Wallenote Izzegem)
Hout aangetast door houtwormen
Aantasting en bescherming van hout
Hout kan aangetast worden door de vele weersinvloeden, water en houtwormen. Zo kan het hout gaan rotten door vochtigheid of uitgehold worden door houtwormen. Dit zorgt ervoor dat het hout een verminderde sterkte krijgt.
Men kan hout beschermen tegen rotten of houtwormen door het hout te drenken, te vernissen, te oliën, of te impregneren.

Zuurstof, fijn stof en fotosynthese
Fotosynthese is het proces waarbij zonlicht en koolzuurgas uit de lucht wordt omgezet tot glucose, dit gaat via de bladeren van de boom.

Voedingszouten, zuurstof en water wordt dan weer uit de grond via de wortels naar de boom omhoog gehaald.

Door bovenstaande voedingsstoffen op te nemen kan de boom niet alleen groeien in de dikte en de lengte maar ook bladeren en knopen aanmaken. Dit gebeurd via de bladgroenkorrels in de bladeren die ook de groene kleur aan het blad geven. Deze zorgen met behulp van zonlicht voor de fotosynthese (aanmaak van zuurstof en koolhydraten).

Fotosynthese is van cruciaal belang, daar de aangemaakte zuurstof noodzakelijk is voor de ademhaling van mens en dier. Dit proces neutraliseert ook fijn stof afkomstig van rookgassen uit auto's en industrie.

Spreuken en gezegden met bomen
Hoge bomen vangen veel wind.
Wie een hoge, belangrijke positie heeft veel verantwoordelijkheid en moet vaak veel kritiek incasseren.

De appel valt niet ver van de boom.
Kinderen hebben het karakter mee van hun ouders. Dit spreekwoord heeft het dan meer bepaald op een negatieve karaktertrek die bij zowel het kind als de ouder voorkomt.

Van de hak op de tak springen.
Veelvoudig van onderwerp veranderen. Het verhaal hangt aan geen kanten aan elkaar. Het is vaak onduidelijk over welk onderwerp het nu precies gaat.

Een boom van een vent.
Een grote, struis gebouwde man die bovendien nog eens beresterk is.


Meer over hout vindt u op onderstaande dossiers:
Handelsmaten en afmetingen van houten gordingen en planken
De meest voorkomende houtsoorten
Ode aan de boom
Kubering op stam

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen